دست نوشته ها

اجتماع امروز و مدیریت نوین

دانستنیهای همگانی تغذیه 3
ساعت ٧:٤٦ ‎ق.ظ روز ۱ دی ۱۳۸۸  

پروتیینها: پروتیینها دسته دیگری از درشت مغذی ها هستند. پروتیینها مولکول بزرگ و پیچیده ای هستند که در تمام بافتهای بدن ( بجز ادرار و صفرا) وجود دارد. دسته ای از آنها به شکل هورمون ها، آنزیم ها و آنتی بادی ها در فعل و انفعالات شیمیای و سلامت ایمنی نقش حیاتی دارند. هر پروتیین از اتصال ده ها و هزاران واحد موسوم به اسید آمینه یا آمینو اسید بوجود آمده است.بعضی از اسید آمینه ها در بدن ساخته شده و برخی نیز باید از طریق غذا دریافت گردند و  چون در بدن ساخته نمی گردند به آنها اسید آمینه ضروری گفته می شود.

چرا بدن ما احتیاج به پروتیین دارد؟


1.       پروتیین در رشد و ترمیم و حفظ سلول ها و بافتهای بدن نقش دارند. سلول ها و بافتهای بدن به طور مداوم در حال رشد و یا ترمیم و نوسازی هستند به طور مثال هر 4 ماه گلبول های قرمز از بین رفته و با گلبولهای قرمز جدید جایگزین می گردند که این تغییر و تحول نیاز به تامین پروتیین کافی دارد.

2.       بسیاری از ترکیبات حیاتی بدن مانند آنزیم ها( که انجام واکنش های شیمیای مورد نیاز بدن را ممکن می سازند) و بعضی هورمون ها(مانند انسولین و تیروکسین) ساختمان پروتیینی دارند.

3.       پروتیینها در حفظ تعادل بین مایعات بدن (مثل خون) نقش موثر دارند و به علت کمبود پروتیین ورم یا ادم به ویژه در دست و پاها دیده می شود.

4.       آنتی بادی ها که به نوعی از پروتیینها گفته می شود بخش مهمی از توان دفاعی بدن در برابر عوامل بیگانه را به عهده دارند که کمبود آن باعث عفونت و بیماری می گردد

5.       پروتیین در ساختمان ماهیچه ها، استخوان ها و دندان ها، پوست، مو، ناخن، دیواره رگها و دستگاه گوارشی و... وجود دارد و جزء مواد سازنده آنها تلقی می شود.

6.       بساری از مواد بوسیله پروتیین در خون جابجا می گردد و  بسیاری از مواد به صورت متصل شده با پروتیین در بدن ذخیره می گردد.

7.       در گرسنگی های طولانی و یا رژیم غذایی سخت نمی توان با انرژی حاصله از کربوهیدراتها و چربی ها  نیاز بدن را تامین نمود و پروتیین های بدن شکسته شده و به انترژی تبدیل می گردد. پرو تیین اضافی بدن نیز شکسته شده و به انترژی تبدیل می گردد البته نباید بدن مقدار پروتیین اضافی دریافت کند زیرا آزاد شدن انرژی مقدار زیادی ترکیبات ازته ( مانند آمونیاک و اوره) تولید می کند که برای خروج آنها در بدن فشار زیادی به برخی اجزاء مانند کبد و کلیه ها وارد می شود.

منابع پروتیینی:

·         منایع حیوانی: مانند پروتیین موجود در گوشت، تخم مرغ، شیر و لبنیات

·         منابع گیاهی: مانند پروتیین موجود در فراورده های غله ای (مانند نان، ماکارانی و برنج)، حبوبات( مانند سویا، نخود، لوبیا، باقلا و عدس)، مغز دانه ها (پسته، بادام و گردو) و تخمه ها( مانند تخم آفتابگردان)

توصیه های تغذیه ای برای دریافت پرو تیین:

میزان نیاز بدن به پروتیین بر حسب وزن افراد محاسبه شده و حدود 10 الی 15 درصد از کل انرژی روزانه می باشد. به ازای هر گیلوگرم وزن بدن 8/0 گرم پروتیین مورد نیاز است البته در موارد زیر میزان دریافت پروتیین باید افزایش یابد:

Ø       کودکان و نوجوانان

Ø       مادران باردار و شیرده

Ø       سوختگیها، بعد از عمل جراحی شکستگی استخوانی و تب

Ø       نارسایی کبدی( انواع هپاتیت و سیروز کبدی) که در این مورد باید طبق توصیه پزشک عمل نمود

توصیه می گردد 30% نیاز پروتیین ها از منابع حیوانی و مابقی از منابع گیاهی تامین گردد. البته لازم به ذکر است مصرف منابع حیوانی به تنهایی و به مقدار کافی می تواند نیاز بدن به پروتیین را تامین کند ولی در پروتیین های گیاهی این وضعیت وجود ندارد و مصرف هیچ یک از آنها به تنهایی قادر به برآورده ساختن نیاز بدن به پروتیین نیست. به همین دلیل برای کامل شدن الگوی اسیدهای آمینه پروتیین های گیاهی، یا باید از دو دسته مختلف از آنها (غلات و حبوبات) را با هم استفاده نمود یا مقدار زیادی از یک نوع پروتیین گیاهی را با مقدار کمی از منابع پروتیین حیوانی مصرف نمود.

نکته: در صورت عدم دریافت انرژی لازم از سوی کربوهیدراتها و چربی ها، پروتیینها نمی تتوانند به وظیفه اصلی خود یعنی رشد و ترمیم بافتها و ساخت ترکیبات حیاتی بدن بپردازند و تنها صرف تولید انرژی شده و این کار به سلامتی بدن آسیب می رساند.

 

آیا دریافت پروتیین اضافی برای سلامت بدن مضر است؟ بله زیرا

*       در رژیم های غذایی پر پرتیین (به طور معمول) منابع حیوانی مانند انواع گوشت، تخم مرغ و لبنیات بیشتر مصرف می شود، که می تواند به همراه پروتیین مقدار زیادی کلسترول و سایر چربی های بد را نیز وارد بدن سازد.

*       مصرف پرتیین زیاد به ویژه پودر های پروتیینی که بیشتر مورد استفاده ورزشکاران است می تواند بروز بیماریهای کبدی را افزایش دهد. زیرا پروتیین اضافی در بدن شکسته شده و ازت آن درنهایت در کبد به اوره تبدیل می گردد که باید توسط کلیه ها استخراج و تغلیظ شده و از طریق ادرار خارج شود، این مساله فشار زیادی به کلیه ها وارد می کند.به همین دلیل به افرادی که پروتیین اضافی دریافت می کنند، نوشیدن آب زیاد( دست کم 10 لیوان در روز) توصیه می شود. لازم به ذکر است نیاز بالا به پروتیین برای ورزشکاران باید با رژیم غذایی مناسب و متنوع تامین گردد و مصرف مکملهای پروتیینی نه تنها تاثیری بر رشد و بهبود و کارایی عضله ندارد بلکه همانطور که بیان شد به کلیه ها فشار مضاعفی وارد می گردد.

*       دریافت پروتیین زیادبه ویژه از انواع حیوانی سبب خارج شدن کلسیم از استخوان و افزایش دفع ادراری آن می شود که نه تنها ممکن است خطر سنگ هایی کلیوی را در صورت ننوشیدن آب و مایعات کافی زیاد کند، بلکه زمینه ساز پوکی استخوان و تشدید آن می باشد.

 


کلمات کلیدی: عمومی ،خانواده ،سلامتی